Polfararen Olav Bjaaland

av Arnfinn  Storkaas

(Ta 7/2-1959)

 

 

 

Han satt i ovnskroken og drømte da vi kom. Det lille knirket i døra vekket ham ikke med det samme. Kanskje mintes han gamle dager i «Skisportens vug­ge i Donstadbakken eller kanskje var det  hans sagnomsuste 40 meters hopp som 60-åring … Holmenkollen eller Kongepokalen eller. ... ja. Kanskje var han med min­nene en tur tilbake i Polheimen med Roald Amundsen den gang i 1911. Den staute  morgedølen Olav Olavson Bjaaland  har et veld å øse av i minnenes bok. «Eg sit no her og tenkjer lite grann», sa Bjaaland og kvik­net til av at han det var at det var fremmedfolk i stua.

Vi ville bare prate litt om Sydpolen med deg, Bjaaland.

– Ja, jau, – eg høyrde kva dei hev tenkt å gjera, sa han og tørket bort en våt flekk un­der øyet. – Det kom so uventa og brått, eg trudde det mest ikkje da ordførareren kom og fortalde at dei ville gjera heil­der på meg...

– Du fær setja deg. –  

– Ja, den sydpolturen var ei gild hending, kan du veta. Men eg var no i god form den gongen. Eg tykte det var gildt da Amundsen sa at det var eg som skulle plante flagget 20 kilometer unna polen. Eg vart no den som kom lengst burt frå Poli med det, veit du. – 

Og snart var praten om Syd­polen og ferden med «Fram» i full gang. Greit og kvikt fortalte Olav Bjaaland   om   sine beste minner fra polferden.. bare en gang i blant stoppet han opp. ”Eg hugsar so kleint, men det stend no i bokji det heile.”

Vi friskar litt på hendinger som Roald Amundsen her berettet om i bøkene sine, og Bjaaland var med. Han nikket og smilte da vi ymtet frampå om sigarene som han overrasket kameratene sine med den kvel­den 1. desember 1911 da polpunktet var nådd.

– Eg hev no aller drivi med røyking, men det var fine siga­rer. Eg hadde bori dei med meg heile vegen i sekken min – for eg visste at Amundsen lika sigarer.  – Bjaaland hurer fornøyd.

– –

La oss her ta med hvordan Roald Amundsen selv forteller historien om sigarene. ”Bjaaland overrasket meg denne dagen under middagen. Taler var ennå ikke presert på denne ferd, men nå syntes nok Bjaaland tida var inne og overrasket oss alle med en riktig pen tale.

Min forbauselse nådde dog høydepunktet da han etter endt tale, trakk fram en sigarkasse fylt med sigarer og bød rundt, skriver Amundsen. ”En sigar på Polen”. Jo, jeg takker. Men det endte ikke med det. Etter at sigarene hadde gjort runden, var det ennå 4 igjen. Jeg ble ganske rørt da han strakte etuiet over til meg og sa: ”Og dette gjev eg deg til minne um Poli.” Etuiet har jeg tatt vare på. Vil beholde det som et av de beste minner om det gode kameratskap på ferden,” sier Amundsen.

– –

 

Roald Amundsen var ein gild kar, – og så snilt: Bjaaland blir borte med minnene sine et øyeblikk og smiler lett for seg sjøl. – Eg skal aller gløyme då eg møtte Amundsen for fyrste gongen. Det var under eit skirenn. Det ein lang mann bort til meg og sa han heitte Roald Amundsen. Eg kjende han ber­re frå omtala og visste at han den gongen planla ein tur til Nordpolen.

– Eg ville gjerne ha vori med på ein tur til polen, – sa eg til Amundsen. Då lyste det opp i auga hans, tykte eg og han svara: ”Er du like hugen på å bli med når du kjem heim, skal eg syte for at plassen blir haldi open.”

– Du kan skjøna at eg vart hugen – ja, eg kunne vel ha svara han like på stående flekken, men eg vente til eg kom heim att.

– Men så ble det altså ikke Nordpolen likevel?

Bjaaland rusket litt i ovnen. Så svarer han: – Nei, det vart ikkje noko av det, men då Amundsen høyrde at Nordpolen var teken sa han: ”Då skal Sydpolen bli min.” – Og det vart han og. Han var ein verkeleg gild kar, Amundsen. Er hev bilete hans på veggen i stova.

– – –

 

Vi fortsetter praten med Bjaaland over en kopp kaffe i 2. etasje i huset –  hos ”ho Gunhild” som han sa. Gunhild er Bjaalands svigerinne, søster av hans kone Åsne, og det er hun som nå steller og styrer i heimen hans i Kviteseid.

Og vi må se på pokalsamlingen hans – på gullmerker og premier, på bilder og minneting fra sydpolsturen, og vi må også ta en titt på den svære re­volveren hans som han alltid  bar på seg under turen mot Sydpolen.  

– Eg lika ikkje å bruka han, du kan veta det var leit mange gonger å drepa hundane, – dei vart jo dei beste venene våre.  Men vi  måtte....Hundane sjølv vart svoltne.

– Når du tenker tilbake på den store ferden i dag, Bjaaland, – det måtte da være en hard tur?

– Ein skulle nok ikkje vera frøsen; det er så. Men eg var i god form på den tida, – sant å seia gjorde turen meg ikkje mykje. Eg grudde mest for sjøreisa – det sa eg tilAmundsen og. Men «Fram» og eg kom vel overeins.

– Amundsen, lot deg lede ekspedisjonen inn til Polen?

– Ja, han Amundsen .. Eg klara meg bra.

– Dere var sammen om å plante flagget på Polen?

– Amundsen ville at me alle saman skulle halda stongi. Og

det var nok 5 barka og frostbitne never som greip om flagget da det skulle gjerast.

– Hva følte dere i det øyeblikket, Bjaaland?    

– Me var glade for at alt hadde gjengi godt –  og kan hende litt stolte au, at me var dei fyrste.

Vi gjør et hopp inn i et dag­bokblad, skrevet av Bjaaland selv:

”Sudpolen rakk me i dag, trøtte og svoltne. Gud skje takk for at me nå har mat for tilbaketuren. Så er me nå rukke vore lengslers mål, og det er det store at me er her som fyrstemann, ingen engelske flagg vaier, men nå eit trefarga norsk flagg. Hev nå ete og drukke i overflod, det som me hev makta  – selbiff og pemmikan og chokolade og kjeks. Her et slett som på Morgedalstjønni og godt skiføre. Kapteinen fotografera oss un­der flagget. Alle mann var med og planta flagget som blafra så silkeduken revna…”

– Eg trur ikkje nokon av dei andre karane merka at eg skreiv ei dagbok for meg sjølv. Dei sa ikkje noko. Eg var no ikkje så rar karen til å skriva, – det vart berre nokre ord om det som hende.

– Av alle minner du har om idretten og livet i gamle dager – det er vel minnet om Sydpolen som står sterkast?

– Ferda til Sydpolen står freimleis levande for meg. Det er så underleg å tenkja på at ein fekk vera med å oppdaga nytt land i Norges og nordmenns namn.